มือถือเก่าไปไหน ขยะอิเล็กทรอนิกส์รีไซเคิลยังไง

มือถือเก่าที่นอนอยู่ในลิ้นชัก สุดท้ายไปจบที่ไหน คำตอบอาจเป็นได้ทั้งมือของเจ้าของคนใหม่ โรงงานรีไซเคิล หรือกองขยะที่ปล่อยสารพิษ บทความนี้พาไปดูว่าขยะอิเล็กทรอนิกส์ทั่วโลกมีมากแค่ไหน ในมือถือหนึ่งเครื่องมีโลหะมีค่าอะไรบ้าง และคนไทยควรจัดการมือถือเก่ายังไงให้คุ้มค่าและไม่ทำร้ายสิ่งแวดล้อม

---

ขยะอิเล็กทรอนิกส์คืออะไร

ขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) คืออุปกรณ์ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ที่ไม่ใช้แล้ว เช่น มือถือ แท็บเล็ต หูฟัง สายชาร์จ พาวเวอร์แบงก์ แบตเตอรี่ คอมพิวเตอร์ ไปจนถึงเครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้าน

ขยะประเภทนี้ต่างจากขยะทั่วไปตรงที่มี ทั้งของมีค่าและสารอันตรายอยู่ด้วยกัน ถ้าจัดการถูกวิธีจะได้วัตถุดิบกลับมาใช้ใหม่ แต่ถ้าทิ้งปนขยะทั่วไปหรือเผาทิ้ง จะปล่อยสารพิษสู่ดินและน้ำ

---

ขยะอิเล็กทรอนิกส์ทั่วโลกมีมากแค่ไหน

ข้อมูลจากรายงาน Global E-waste Monitor 2024 ของสหประชาชาติ:

• ปี 2022 ทั่วโลกสร้างขยะอิเล็กทรอนิกส์สูงเป็นประวัติการณ์ 62 ล้านตัน เพิ่มขึ้น 82% จากปี 2010
• เฉลี่ยแล้ว คนหนึ่งคนสร้างขยะอิเล็กทรอนิกส์ประมาณ 7.8 กิโลกรัมต่อปี
• มีเพียง 22.3% ที่ถูกเก็บและรีไซเคิลอย่างถูกต้องตามที่มีการบันทึกไว้ ทรัพยากรที่กู้คืนได้มูลค่าราว 62,000 ล้านดอลลาร์ จึงหายไป
• คาดว่าภายในปี 2030 จะเพิ่มเป็น 82 ล้านตัน

ปัญหาใหญ่คือ: ขยะอิเล็กทรอนิกส์เพิ่มขึ้นเร็วกว่าการรีไซเคิลเกือบ 5 เท่า

---

ในมือถือหนึ่งเครื่องมีอะไรอยู่บ้าง

มือถือมีวัสดุหลายสิบชนิด ทั้งพลาสติก แก้ว และโลหะ โลหะที่น่าสนใจคือ:

ทองในมือถือมีเท่าไหร่

มือถือหนึ่งเครื่องมีทองเฉลี่ยประมาณ 0.034 กรัม ต้องใช้มือถือราว 41 เครื่องถึงจะได้ทองกลับมา 1 กรัม

ฟังดูน้อย แต่ถ้านับเป็นตัน มือถือเก่า 1 ตัน มีทองมากกว่าแร่ทองจากเหมืองหลายเท่า สินแร่ทองธรรมชาติมักมีทองเพียง 1-5 กรัมต่อตัน ขณะที่การศึกษาหนึ่งพบว่า มือถือเก่า 1 ตันมีทองได้ถึง 141 กรัม เงิน 270 กรัม และทองแดง 53 กิโลกรัม

นี่คือเหตุผลที่มีคำเรียกว่า "เหมืองแร่ในเมือง" (Urban Mining) เพราะโลหะเหล่านี้ถูกขุด ถลุง และแปรรูปมาแล้ว แค่รอให้ถูกนำกลับมาใช้

---

มือถือเก่าไปจบที่ไหนได้บ้าง

1. ถูกใช้งานต่อ (ดีที่สุด)

มือถือที่ยังใช้งานได้ ถูกขายต่อหรือส่งต่อให้คนอื่นใช้ ยืดอายุเครื่องออกไปอีกหลายปี ไม่ต้องผลิตเครื่องใหม่มาทดแทน วิธีนี้ช่วยสิ่งแวดล้อมได้มากที่สุด เพราะการผลิตมือถือเครื่องใหม่ใช้ทรัพยากรและพลังงานสูง

2. ถูกซ่อมหรือแยกอะไหล่

เครื่องที่เสียบางส่วน ถูกนำไปซ่อมขายใหม่ หรือแยกเอาจอ กล้อง แบต ไปซ่อมเครื่องอื่น

3. ถูกรีไซเคิลอย่างถูกวิธี

โรงงานรีไซเคิลมาตรฐานจะแยกแบตเตอรี่ออกอย่างปลอดภัย บดชิ้นส่วน แล้วสกัดโลหะกลับมาใช้ใหม่ พลาสติกและแก้วก็ถูกแยกจัดการ

4. ถูกทิ้งผิดวิธี (แย่ที่สุด)

ถูกทิ้งปนขยะทั่วไป ไปจบที่หลุมฝังกลบ หรือถูกเผาเพื่อเอาโลหะแบบไม่มีมาตรฐาน ทำให้สารพิษอย่างตะกั่วและปรอทรั่วไหลสู่ดิน น้ำ และอากาศ และแบตเตอรี่ลิเธียมที่ถูกบีบอัดในรถขยะยังเสี่ยงไฟไหม้ด้วย

---

มือถือเก่า ทำอะไรดี เรียงตามความคุ้ม

1. ยังใช้งานได้: ขายต่อ
ได้เงินคืน และเครื่องได้ถูกใช้งานต่อ มือถือที่ BunnyPhone รับซื้อจะถูกส่งต่อให้ร้านค้าเพื่อขายต่อให้ผู้ใช้คนใหม่ (ขายมือถือถึงบ้าน ทำยังไง)

2. ยังใช้งานได้แต่ราคาต่ำ: ส่งต่อให้คนในครอบครัว
ใช้เป็นเครื่องสำรอง เครื่องให้เด็กเรียนออนไลน์ หรือกล้องวงจรปิดในบ้าน

3. เสียหนัก ไม่คุ้มซ่อม: ทิ้งที่จุดรับ E-Waste
อย่าทิ้งลงถังขยะทั่วไป

---

ทิ้งมือถือเก่าที่ไหนได้ในไทย

ไปรษณีย์ไทย ร่วมกับ AIS เปิดจุดรับอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่ไม่ใช้แล้วที่ไปรษณีย์ 121 แห่งทั่วไทย แล้วส่งต่อไปโรงงานรีไซเคิลมาตรฐานตามหลัก Zero Landfill

ตัวอย่างจุดรับอื่นๆ:

• AIS Shop หลายสาขาทั่วประเทศ
• ศูนย์การค้าบางแห่ง มหาวิทยาลัย และคอนโดที่ร่วมโครงการ

ดูจุดรับใกล้บ้านได้ที่ ewastethailand.com ก่อนไปควรเช็คว่าจุดนั้นยังเปิดรับอยู่ และรับอุปกรณ์ประเภทไหน

ของที่ทิ้งได้: มือถือ แท็บเล็ต สายชาร์จ หูฟัง พาวเวอร์แบงก์ แบตเตอรี่มือถือ

---

ก่อนทิ้งหรือส่งต่อมือถือเก่า ต้องทำอะไร

ไม่ว่าจะขายหรือทิ้ง ข้อมูลในเครื่องยังเป็นของเรา:

1. สำรองข้อมูล ที่ต้องการเก็บไว้ (วิธีสำรองข้อมูลก่อนขาย)
2. ออกจากบัญชี iCloud หรือ Google (เช็คว่าออกจากบัญชีครบหรือยัง)
3. ล้างเครื่องคืนค่าโรงงาน (วิธีล้างข้อมูลให้กู้คืนไม่ได้)
4. ถอดซิมและการ์ดหน่วยความจำ ออก
5. ถ้าแบตบวม ห้ามกด ห้ามเจาะ แยกใส่ภาชนะที่ไม่ติดไฟ แล้วรีบนำไปจุดรับ และแจ้งเจ้าหน้าที่ว่าแบตบวม (อ่านเรื่องแบตบวม)

ถ้าเครื่องเปิดไม่ติดแล้ว ยังสั่งลบข้อมูลและลบเครื่องออกจากบัญชีจากระยะไกลได้ ผ่าน icloud.com/find (iPhone) หรือบัญชี Google (Android)

---

สรุป

ปี 2022 ทั่วโลกสร้างขยะอิเล็กทรอนิกส์ 62 ล้านตัน แต่รีไซเคิลอย่างถูกต้องได้ไม่ถึง 1 ใน 4 ทั้งที่มือถือเก่ามีโลหะมีค่าเข้มข้นกว่าแร่จากเหมือง ทางที่ดีที่สุดสำหรับมือถือเก่าคือ ให้มันถูกใช้งานต่อ ด้วยการขายหรือส่งต่อ ถ้าเสียหนักจนใช้ไม่ได้แล้ว ให้นำไปทิ้งที่จุดรับ E-Waste เช่น ไปรษณีย์ไทยหรือ AIS Shop และอย่าลืมล้างข้อมูลกับออกจากบัญชีก่อนทุกครั้ง

มือถือเก่าในลิ้นชักยังใช้งานได้? ขายให้ BunnyPhone ได้เงินคืน แถมได้ส่งต่อให้คนใช้ต่อ ทักประเมินราคาฟรี @bunnyphone

---

อ่านต่อ:

• ทำไมแบตมือถือถอดเปลี่ยนเองไม่ได้แล้ว
• Parts Pairing คืออะไร ทำไม iPhone ซ่อมนอกศูนย์ยาก
• USB-C มาตรฐานเดียว 2 ปีผ่านไปเป็นยังไง

---

Sources:
https://unitar.org/index.php/about/news-stories/press/global-e-waste-monitor-2024-electronic-waste-rising-five-times-faster-documented-e-waste-recycling
https://www.bespacific.com/?p=104172
https://www.bgr.com/2004508/how-much-gold-in-average-smartphone-explained
https://xreiss.efri.uniri.hr/article.php?id=15521
https://scienceblog.com/m-one-tonne-of-discarded-mobile-phone-handsets-can-contain-about-130-kilograms-of-copper-3-5-kilograms-of-silver-and-300-to-350-grams-of-gold-valuable-metals-already-mined-refined-an/
https://www.bangkokbiznews.com/tech/gadget/1203232
https://www.mitihoon.com/?p=180840