เจาะลึก TH-AI Passport ครบทุกมิติ มูลค่า 1,645 ล้าน

เจาะลึก TH-AI Passport ครบทุกมิติ ตั้งแต่ TOR ถึงกระแสวิพากษ์ 1,650 ล้านบาท

โครงการ TH-AI Passport ที่แจก AI ระดับพรีเมียมฟรีให้คนไทย 5 ล้านคน คือหนึ่งในนโยบายดิจิทัลที่ถูกจับตามองมากที่สุดของปี 2026 บทความนี้รวมทุกอย่างไว้ในที่เดียว ทั้งเนื้อหาจากเอกสาร TOR ต้นฉบับ 33 หน้า ไทม์ไลน์การจัดซื้อจัดจ้าง และประเด็นข้อโต้แย้งที่ยังไม่มีข้อสรุป

---

หลักการและเหตุผล — ทำไมต้องมีโครงการนี้

เอกสาร TOR ระบุว่าประเทศไทยยังเผชิญข้อจำกัดสำคัญด้านการพัฒนาองค์ความรู้และทักษะกำลังคน ทั้งในระบบการศึกษา ภาครัฐ และภาคแรงงาน โดยอ้างอิงผลสำรวจที่พบว่า 74% ของผู้บริหารไทยไม่ต้องการจ้างพนักงานที่ไม่มีทักษะ AI และ World Economic Forum คาดการณ์ว่า 20% ของงานในไทยจะถูกทดแทนโดย AI ภายในปี 2573

สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สดช.) จึงจัดทำโครงการนี้เพื่อส่งเสริมให้คนไทยอย่างน้อย 5,000,000 คน ที่มีอายุ 15 ปีขึ้นไป เข้าถึง Generative AI ได้ฟรี 1 ปี

---

ไทม์ไลน์การจัดซื้อจัดจ้างเต็มรูปแบบ

---

งบประมาณและระยะเวลา

• งบประมาณรวม: 1,650,000,000 บาท (รวม VAT และค่าใช้จ่ายทั้งปวง) — ราคากลางที่ตั้งไว้คือ 1,645,693,860 บาท
• ระยะเวลาดำเนินงาน: 540 วัน นับถัดจากวันลงนามสัญญา
• แพลตฟอร์มต้องเริ่มลงทะเบียนภายใน: 30 วัน
• ต้องเริ่มให้บริการ Generative AI จริงภายใน: 90 วัน

---

คุณสมบัติผู้ยื่นข้อเสนอ — ต้องแกร่งจริง

เอกสารกำหนดเงื่อนไขทางการเงินที่เข้มงวดมาก ผู้ยื่นข้อเสนอต้องมีมูลค่าสุทธิกิจการเป็นบวก หรือถ้าไม่มีงบการเงินต้องมีทุนจดทะเบียนไม่ต่ำกว่า 200 ล้านบาท

ที่สำคัญคือต้องมี ผลงานด้านการขายหรือให้เช่าซอฟต์แวร์/ระบบไอที มูลค่าไม่น้อยกว่า 400 ล้านบาทต่อสัญญาเดียว ภายใน 8 ปีที่ผ่านมา และต้องมีหนังสือแต่งตั้งเป็นตัวแทนจำหน่าย Generative AI ในไทยอย่างน้อย 1 ผลิตภัณฑ์

---

ขอบเขตงานหลัก 5 ด้าน

1. แพลตฟอร์ม Generative AI — ต้องมี AI อย่างน้อย 8 ผลิตภัณฑ์/ยี่ห้อ ระดับ Pro หรือ Premium รองรับผู้ใช้พร้อมกันไม่น้อยกว่า 500,000 คนต่อชั่วโมง และต้องรองรับ AI ที่พัฒนาในไทย เช่น Typhoon, Pathumma ด้วย

2. หลักสูตรออนไลน์ด้าน AI — ต้องมีเนื้อหาไม่น้อยกว่า 96 เรื่อง ครอบคลุมทั้งวิดีโอ e-book และสรุปย่อ ออกแบบตามกรอบ UNESCO 4 ด้าน แบ่งเป็น 3 กลุ่มเป้าหมาย คือนักเรียน/นักศึกษา, บุคลากรภาครัฐ และประชาชนทั่วไป/แรงงาน

3. กิจกรรมสร้างความตระหนักรู้ — จัด Bootcamp 4 ครั้ง รวมคนเข้าร่วมไม่น้อยกว่า 4,000 คน ในพื้นที่กรุงเทพและภูมิภาค เช่น เชียงใหม่ นครราชสีมา ตราด หาดใหญ่ พร้อมประกวดแข่งขัน NextGen AI Creator/Innovator Awards อีก 4 ครั้ง รวมถึงข้อกำหนดโฆษณาผ่านจอดิจิทัลในร้านสะดวกซื้อ 1,500 สาขา รวม 6,000 จุด ที่กลายเป็นประเด็นวิพากษ์วิจารณ์ในเวลาต่อมา

4. Call Center & Help Desk — ให้บริการ 24 ชั่วโมงไม่เว้นวันหยุดราชการ ต้องตอบกลับปัญหาภายใน 24 ชั่วโมง

5. ระบบวิเคราะห์ข้อมูลและป้องกันความเสี่ยง — ต้องมี Dashboard แบบ Real Time พร้อมมาตรฐานความปลอดภัยระดับ ISO/IEC 27001, NIST และ PDPA

---

หลักเกณฑ์ตัดสินผู้ชนะ — ราคาไม่ใช่ปัจจัยหลัก

TOR กำหนดน้ำหนักการให้คะแนนไว้ชัดเจน:

ในส่วนเทคนิค 80% นั้น สัดส่วนใหญ่ที่สุดคือการสาธิตและทดสอบระบบจริง (Proof of Concept) ที่มีน้ำหนักถึง 52% หมายความว่าผู้เสนอราคาต้องเอาระบบจริงมาสาธิตให้คณะกรรมการทดสอบใช้งานจริงในวันตัดสิน ไม่ใช่แค่เสนอเอกสาร

เกณฑ์ผ่านขั้นต่ำ: ต้องได้คะแนนไม่น้อยกว่า 70% จากคะแนนรวมด้านเทคนิค ถึงจะผ่านไปสู่การพิจารณาราคา และมีผู้เข้าร่วมเสนอราคาทั้งหมด 3 บริษัท

---

ค่าปรับหากทำงานไม่ทันกำหนด

TOR กำหนดบทลงโทษไว้ละเอียดมาก:

• ส่งงานล่าช้า: ปรับ 0.10% ของมูลค่างานต่อวัน
• แพลตฟอร์มใช้งานไม่ได้: ปรับรายชั่วโมง 0.001% จนกว่าจะกลับมาใช้งานได้
• แก้บั๊กไม่ทัน 48 ชั่วโมง: ปรับรายชั่วโมงเช่นกัน
• Call Center ตอบช้าเกิน 24 ชั่วโมง: ปรับรายชั่วโมงนับจากชั่วโมงที่ 25 เป็นต้นไป

---

ข้อกำหนดด้านข้อมูลที่เข้มงวด

เอกสารระบุชัดว่าข้อมูลการลงทะเบียนทั้งหมดต้อง จัดเก็บและประมวลผลภายในประเทศไทยเท่านั้น ห้ามถ่ายโอนข้อมูลออกนอกประเทศโดยไม่ได้รับอนุญาต และต้องลบข้อมูลทั้งหมดภายใน 30 วันหลังสัญญาสิ้นสุด พร้อมต้องมีเจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (DPO) ตาม PDPA

---

ประเด็นที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์มากที่สุด — ข้อกำหนดเรื่องสื่อ

จุดที่สร้างความขัดแย้งมากที่สุดคือข้อกำหนดด้านการประชาสัมพันธ์ผ่านจอดิจิทัลในร้านสะดวกซื้อ 1,500 สาขา รวม 6,000 จุดที่กล่าวถึงข้างต้น มีการตั้งข้อสังเกตว่าเงื่อนไขนี้เข้าข่ายล็อกสเปก เพราะปัจจุบันมีกลุ่มทุนสื่อเพียงรายเดียวที่ถือครองสิทธิ์จอดิจิทัลในร้านสะดวกซื้อระดับนี้ และบังเอิญอยู่ในกิจการร่วมค้าที่ชนะการประมูลโครงการนี้ด้วย

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดีอีชี้แจงในสภาว่ากระบวนการทั้งหมดใช้เวลา 5 เดือน มีการประชาพิจารณ์ตามกฎหมายครบถ้วน และเอกสาร TOR ทั้งหมดมี 33 หน้า โดยส่วนที่เกี่ยวกับสื่อมีเพียง 2 หน้าเท่านั้น

---

ประเด็นข้อโต้แย้งอื่นที่ถูกจับตา

• ความโปร่งใสของกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง — รวมถึงการเปิดเผยรายละเอียด TOR และหลักเกณฑ์การคัดเลือกผู้ชนะ
• ความเป็นธรรมในการแข่งขัน — คำถามว่าการจัดหา AI เอื้อประโยชน์แก่ผู้ให้บริการบางรายหรือไม่
• ประสิทธิผลของโครงการ — มีคำถามว่าผู้ได้รับสิทธิ์จะใช้งานจริงมากน้อยแค่ไหน และสร้างผลลัพธ์ด้านเศรษฐกิจหรือการพัฒนาทักษะได้ตามเป้าหรือไม่

---

สถานะล่าสุด — ลงนามสัญญาแล้ว แต่ยังมีเสียงเรียกร้อง

แม้กระทรวงดีอีจะลงนามสัญญากับผู้ชนะการประมูลไปแล้ว แต่ยังมีเสียงเรียกร้องให้ปรับแก้รายละเอียดอย่างต่อเนื่อง ผู้แทนกระทรวงชี้แจงว่าโครงการไม่สามารถย้อนกลับไปแก้ไข TOR ได้แล้ว เนื่องจากได้ลงนามในสัญญาเรียบร้อยและอยู่ในขั้นตอนบริหารสัญญา แต่ยังสามารถบริหารจัดการรายละเอียดบางส่วนภายใต้กรอบสัญญาเดิมได้

---

สรุป

TH-AI Passport คือโครงการมูลค่า 1,650 ล้านบาทที่มีขอบเขตงานซับซ้อนกว่าที่หลายคนคิด ไม่ใช่แค่การแจกสิทธิ์ใช้ AI แต่ครอบคลุมทั้งแพลตฟอร์มเทคนิคระดับ 8 ผลิตภัณฑ์, หลักสูตรการเรียนรู้ 96 เรื่อง, กิจกรรมภาคสนามทั่วประเทศ และระบบติดตามผลที่รัดกุม พร้อมเกณฑ์คัดเลือกที่ให้น้ำหนักกับการพิสูจน์ระบบจริงมากกว่าราคาที่เสนอ แต่ก็มาพร้อมข้อโต้แย้งเรื่องความโปร่งใสและการล็อกสเปกที่ยังไม่มีข้อสรุปชัดเจน แม้สัญญาจะลงนามไปแล้วก็ตาม

---

Sources:
ดาวน์โหลดเอกสาร TOR ฉบับเต็ม (PDF)
https://www.ilaw.or.th/articles/58364
https://www.thaipbs.or.th/news/content/506890
https://www.thaipbs.or.th/news/content/506900
https://policywatch.thaipbs.or.th/article/government-333
https://mgronline.com/cyberbiz/detail/9690000050330
https://www.panyapradit.com/th-ai-passport2026/